Czym się charakteryzuje styl romański w architekturze?
Styl romański trwał w Polsce od XI do połowy XII wieku. W architekturze był to pierwszy styl o charakterze powszechnym. Dowiedz się czym wyróżnia się architektura romańska, gdzie była stosowana i jakie budowle zostały w tym okresie wzniesione.
Geneza stylu romańskiego
Romanizm to okres w architekturze, który rozwijał się między X, a XIII wiekiem w krajach Europy. Nazwa romanizm wywodzi się od słowa Roma, co oznacza Rzym. Styl romański czerpał inspirację z antycznej sztuki Rzymu i ściśle podporządkowywał się kościelnym zasadom. Miał sakralny charakter i został rozpowszechniony przez zakony.
Charakterystyczne cechy budowli romańskich
Kościoły romańskie były budowane na planie krzyża łacińskiego i do głównej budowli dostawiano absydy – półkoliste przybudówki lub na planie krzyża greckiego, czy też rotundy (koła). Budowle te były proste, masywne i surowe, ponieważ kościoły w tamtych czasach pełniły funkcję nie tylko ośrodków religijnych, ale także obronną, chroniąc przed oblężeniami. Cechy szczególne świątyń:
- masywne budowle z kamienia
- grube mury i małe okna
- półkoliste łuki
- prostota i regularność kształtów miały odzwierciedlać harmonię świata stworzonego przez Boga
- wykorzystanie brył geometrycznych (prostopadłościanów, walców i półwalców)
- każda część nakryta osobnym dachem
- linearyzm – wyraźnie zaznaczone kontury
- motywy fantastyczne i alegoryczne
- brak perspektywy i zakłócone proporcje postaci
- ograniczona paleta barw
- malarstwo płaskie, ścienne freski i tablicowe ikony, mozaiki
- kamienne rzeźby
- okna zwieńczone półkolem
- biforium – okna na wieży, szersze, przedzielone jedną kolumienką
- triforium – okna w najwyższej części przedzielone dwiema kolumienkami
- portal – główne wejście utworzone z uskokowych rzędów kolumn zakończonych półkolistym tympanonem (półkoliste lub ostrołukowe pole nad drzwiami)
- sklepienia kolebkowe (półwalec) lub krzyżowe (dwie skrzyżowane kolebki)
- kolumny z głowicą w kształcie kostki, trzonem i bazą – z czasem zdobione płaskorzeźbami
- meble były masywne, z metalowymi okuciami – później stały się delikatniejsze, aż wreszcie zostały jako elementy zdobnicze
- łuki i arkady pełniły funkcję ozdobne i konstrukcyjne
Materiały wykorzystywane do budowy
Najczęściej wykorzystywanym w budowie materiałem był kamień, zwykle miejscowy, ponieważ transport był drogi. Takimi kamieniami były piaskowce, wapienie, granity i głazy narzutowe. Czasami do wypełnienia wewnątrz kościołów używano kamieni polnych lub łupanych. W niektórych krajach budowano także z cegły, ale została ona rozpowszechniona dopiero w XII wieku. Do łączenia kamieni, czy cegieł używano zaprawy wapiennej. Pojawiały się też przypadki, gdy budowano z drewna.
Zabytki architektoniczne w stylu romańskim
Świątynie romańskie w Polsce
- Kościół w Tumie pod Łęczycą
- Jest on najlepszym przykładem architektury romańskiej w Polsce.
- Zespół klasztorny opactwa cysterskiego w Sulejowie
- Jest to jeden z najlepiej zachowanych zespołów cysterskich w Polsce.
- Bazylika Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą
- Cenny zabytek architektury romańskiej, który po przebudowach ma także elementy gotyckie i barokowe.
- Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Starym Zamku
- Świątynia późnoromańska z XIII wieku, jest znakomitym obiektem sakralnym na Dolnym Śląsku.
- Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
- Jedno z dziesięciu sanktuariów maryjnych na prawie papieskim, na turystycznym Szlaku Romańskim
Świątynie romańskie w Europie
- Opactwo św. Piotra i Pawła w Cluny
- Klasztor z X wieku, we Francji, był największymklasztorem, jaki zbudowano w Europie zachodniej.
- Katedra w Santiago de Compostela
- Jedno z największych dzieł architektury romańskiej w Hiszpanii, świątynia pielgrzymkowa I miejsce docelowe drogi Świętego Jakuba.
- Katedra Santa Maria Assunta w Pizie
- Arcydzieło architektury romańskiej we Włoszech. W 1987 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
- Kościół Katedralny Jezusa Chrystusa, Najświętszej Marii Panny i Świętego Kutberta (Katedra w Durham)
- Jest aktualnie jedynym kościołem w Anglii zachowanym niemal w niezmienionej formie.
Romańska architektura występowała w całej Europie i była używana głównie do budowy kościołów i świątyń. Były przygotowane do pełnienia funkcji obronnej, dzięki swojej budowie i wykorzystanych materiałach. Pomimo swojej prostoty i masywności wciąż można w nich dostrzec unikalność i piękno.
